Geschiedenis
文氏De geschiedenis en genealogie van de familie Man – van een geleerde en generaal in de dertiende eeuw, via het drooggelegde moeras van San Tin, naar Amsterdam en Londen.
Waar deze familie begint
De familie Man stamt af van de neef van Man Tin Cheung 文天祥 – in het Mandarijn Wen Tianxiang – een geleerde, legergeneraal en tot vandaag een van de bekendste patriottische volkshelden van China. Diens nakomelingen trokken in de vijftiende eeuw naar Hong Kong; hun nakomelingen zitten nu in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en de rest van Europa.
文天祥 · 1236–1283Man Tin Cheung, de man die niet boog
Hij besteedde het grootste deel van zijn leven aan het verdedigen van de Song-dynastie tegen de Mongolen. Ondanks zijn inspanningen maakten de Mongolen in 1279 een einde aan het Song-keizerrijk.
Man Tin Cheung werd gevangengenomen. Beloften van rijkdom noch gruwelijke straffen brachten hem ertoe zijn verzet op te geven. In plaats daarvan vroeg hij op zevenenveertigjarige leeftijd zelf om terechtstelling. Zijn heldhaftigheid, integriteit en toewijding aan zijn vaderland zijn tot op de dag van vandaag een bron van inspiratie.
Een leven in tien momenten
ZUIDELIJKE SONG · 1236–1283- 1236Geboren als oudste zoon
Man Tin Cheung wordt geboren in een bescheiden, geleerd gezin in Jizhou, in het huidige Jiangxi. Zijn vader Man Yi besteedt buitengewoon veel aandacht aan de opvoeding van zijn vier zoons en drie dochters, en huurt leraren in. Als de familie door zijn vrijgevigheid in geldnood komt, neemt hij het onderwijs zelf over.
- 1256Beste van het staatsexamen
Man Tin Cheung slaagt als beste van het land voor het keizerlijke staatsexamen. In hetzelfde jaar sterft zijn vader, en hij gaat naar huis om te rouwen. Zijn moeder blijft hem steunen: later trekt ze, al boven de zestig, met zijn troepen mee, tot ze tijdens een epidemie in het leger overlijdt.
- 1259Weggestuurd om zijn protest
Het hof is verwikkeld in een machtsstrijd en wil over vrede onderhandelen. Als officier van lagere rang is hij de enige die protesteert: in een memorandum pleit hij ervoor de bezetters te bevechten. Zijn voorstel wordt afgewezen en zijn opperbevelhebber stuurt hem terug naar zijn geboorteplaats.
- 1271Kublai Khan sticht de Yuan
De Mongolen, jarenlang verdeeld door onderlinge twisten, verenigen zich onder Kublai Khan en vallen China opnieuw aan. Het Song-hof staat er intern slecht voor: kanselier Jia Sidao regeert vrijwel alleen, houdt nederlagen voor de keizer verborgen en zet critici opzij.
- 1273Xiangyang valt
De sleutelvesting aan de Han-rivier wordt jaren belegerd. Wanneer het hof geen hulptroepen meer stuurt, geeft de stad zich over, en lopen ook andere bevelhebbers over naar de Mongolen. Als keizer Duzong het jaar daarop sterft, volgt zijn vierjarige zoon hem op.
- 1275Een leger uit eigen vermogen
Op de dringende oproep van het hof aan het hele land brengt Man Tin Cheung met het vermogen van zijn familie een leger op de been en trekt ten strijde.
- 1276Onderhandelaar, toen gevangene
Hij krijgt opdracht een vredesakkoord te sluiten, maar de Mongolen houden de onderhandelaars vast. Andere gezanten bezwijken en geven zich over; Man Tin Cheung weigert de nieuwe macht te dienen en wordt naar het noorden gevoerd. Onderweg ontsnapt hij met de hulp van een visser.
- 1278Opnieuw gevangen
Hij hervat de strijd; zijn vrouw en kinderen worden tijdens de veldtocht gevangengenomen. Stap voor stap moeten de Song-troepen zich zuidwaarts terugtrekken, tot hij opnieuw in handen van de Mongolen valt. Weer weigert hij zich over te geven.
- 1279Het einde van de Song
De jonge keizer en zijn hofhouding springen in zee. De Mongolen houden de gevangen Man Tin Cheung voor dat zijn land en zijn keizer niet meer bestaan, en dat zijn plicht dus is vervallen. Hij antwoordt dat hij de dood verdient: het is hem niet gelukt zijn land te redden, en hij ziet geen reden meer om door te leven.
- 1283Terechtgesteld in Beijing
Op de reis naar de Yuan-hoofdstad weigert Man Tin Cheung te eten, uit trouw aan zijn gestorven keizer. Eerst krijgt hij een mooi paleis, daarna een kelder. Als hij de keizer van Yuan drie jaar later nog altijd niet als heerser wil erkennen, wordt hij terechtgesteld.
Een geleerde die door de omstandigheden strijder werd en zijn land niet heeft kunnen redden – maar zijn onbuigzame geest en vaderlandsliefde verdienen nog altijd navolging. Veel van zijn werk en gedichten drukt die toewijding uit. Het bekendste is Jing Hei Go 正氣歌 (in het Mandarijn Zheng Qi Ge): “Lied van de rechtschapen geest”, geschreven in zijn gevangenschap in Beijing. Hij zag de dood als niets om bang voor te zijn: wie eervol en moedig voor zijn land sterft, wordt om zijn heldenmoed herinnerd.
Over de eenzame zee
過零丁洋Geschreven in 1279, aan boord van een Mongools schip in de Lingding-baai, nadat hij weigerde een oproep tot overgave te schrijven. Vier jaar oorlog, een land als wilgenpluis uiteengewaaid, zijn eigen leven als eendenkroos op het water – en dan de twee regels waarom het gedicht tot vandaag uit het hoofd wordt geleerd.
De volledige tekst staat in elke Chinese schoolbloemlezing; de slotregels in het origineel.
人生自古誰無死，留取丹心照汗青。Laat mij een trouw hart nalaten, dat de kronieken verlicht.MAN TIN CHEUNG, 1279
De laatste van de vijf grote clans
De familie Man geldt als een van de oorspronkelijke families in de geschiedenis van Hong Kong. De Man-clan was de laatste van de vijf grote clans die in de vijftiende eeuw vanuit China naar Hong Kong kwamen en zich in de New Territories vestigden.
Andere clans, zoals de Tang, hadden het beste land al in bezit. De familie Man moest genoegen nemen met moerassig gebied in het uiterste noorden van de New Territories, tegen de grens met China. Ze legde een deel van het moeras droog, verbouwde er rijst en noemde het toepasselijk San Tin – Nieuw Veld 新田.
Alle Man-familieleden in de New Territories stammen af van Man Tin Sui 文天瑞, de neef van Man Tin Cheung. Zijn nakomelingen stichtten drie dorpen: Tai Hang 泰亨 in de vijfde generatie, San Tin in de zevende en Chau Tau 洲頭 in de negende.
POORT VAN HET MAN TIN CHEUNG-PARK · SAN TINYanmen 雁門, de naam boven de naam
Op naamtabletten (神主牌) en grafstenen van de familie Man staan vaak twee tekens boven de naam van de overledene: 雁門, Yanmen. Het is de herkomstnaam van de familienaam 文 – de plek waar de familie volgens het familieverhaal vandaan komt.
Dat familieverhaal gaat terug tot de Zhou-tijd. Qi 文祈, een afstammeling van koning Wen van Zhou, zou een gebied in Yanmen hebben gekregen, in het noorden van het huidige Shanxi. Ter ere van zijn voorouder nam hij Wen als familienaam aan – in het Kantonees: Man.
Bewijzen dat elke familie Man van hem afstamt, kan niemand. De tekens zeggen ook niet dat onze tak ooit uit Yanmen kwam. Ze zijn een teken van herkenning: wie ze op een graf of in een hal ziet, weet dat het om dezelfde naam gaat. Voor een familie die over dorpen en landen uitwaaierde, is dat precies de bedoeling.
De wijde wereld in
Hoe drie dorpen aan de Chinese grens uitwaaierden over Engeland, Nederland en de rest van Europa.
Europa kijkt ook terug. Toen de voorouderhal van Man Tin Sui in Qu Chong 曲冲 vervallen was, werd bij de Man Clansmen Association in Londen geld ingezameld voor een nieuwe hal.
Wetenschappelijk beschreven
Over de Man lineage zijn artikelen en boeken geschreven. Een paar voorbeelden – de laatste drie in het Nederlands.
- 2011The Man Lineage in the Netherlands and Europe (1950–2010): A migration narrative Wan Loi Man
- 2004Presidential Address: Virtual Kinship, Real Estate, and Diaspora Formation – The Man Lineage RevisitedJames L. Watson
- 1997From Hall of Worship to Tourist Center: An Ancestral Hall in Hong Kong’s New Territories Rubie S. Watson en James L. Watson
- 1982Chinese Kinship Reconsidered: Anthropological Perspectives on Historical ResearchJames L. Watson
- 1975Emigration and the Chinese Lineage: The ‘Mans’ in Hong Kong and LondonJames L. Watson
- 2005De Chinezen van de Binnen Bantammerstraat: een geschiedenis van drie generatiesYuk Chong – over de straat van ons clubhuis
- 1987San Tin: lineage en emigratie in Hong KongGregor Benton, in De Chinezen (red. Benton & Vermeulen)
- 1987De Man-lineageTina Romeijn, in De Chinezen (red. Benton & Vermeulen)
Voor meer over de algemene geschiedenis van Chinezen in Nederland – inmiddels ruim honderd jaar – zie Geschiedenis van de Chinezen in Nederland op Wikipedia.
Hoe wordt vanuit de antropologie gekeken naar de Man-lineage? In deze beschouwing laat Wan Loi Man zien hoe verwantschap, generaties en respect voor ouderen de familie ordenen. Ook beschrijft hij welke kennis en gebruiken haar bijeenhouden. Lees de beschouwing →